گروه کوه نوردی همنورد

علم کوه 4850 متر

موقعیت جغرافیایی: قله مرتفع علم کوه در مرکز رشته کوه‌های تخت سلیمان در استان مازندران قرار گرفته است.

این منطقه با حدود 160 قله بالای 4000 متر و یخچال‌ها، برفچال‌ها و دیواره‌هایش از جلمه مشهورترین ارتفاعات ایران و آشنا برای کوهنوردان خارجی است. این منطقه از شمال به شهرهای چالوس، سلمانشهر، تنکابن و مناطق جنگلی، از جناح شرقی محاط به دره رودخانه چالوس و از جناح غربی محدود به دره بزرگ سه هزار و بالاخره از جنوب و جنوب غربی به دره‌های طالقان و الموت منتهی می‌گردد. برخی از قلل معروف بالای 4000 متر در جدول زیر آمده است:

بررسی توپوگرافی قله: مرتفع ترین قله منطقه تخت سلیمان، علم کوه، قلل مرتفع بسیاری وجود دارند که غالباً توسط صخره‌ها و دیواره‌های چندی احاطه شده‌اند. قله در ضلع شمالی و مایل به شمال غربی دارای دیواره‌ای 450 متری از کف یخچال علم چال و از جنوب و شرق به یخچال‌های خرسان و مرجیکش محدود می‌باشد و شکل نوک تیز آن وجه تسمیه قله را بهتر مشخص می‌گرداند.

ویژگی‌های خاص: در منطقه تخت سلیمان یخچال‌های بزرگی وجود دارد که از جمله مهمترین آنها باید از هفت خوان، سرچال، پاتخت، علم چال، خرسان، مرجیکش و چالون نام برد. رودخانه‌های بزرگی از منطقه تخت سلیمان سرچشمه می‌گیرند که عبارتند از سردآبرود، پراچان، ناریان، الموت رود، گرما رود و ازارود که هر کدام از یکی از جناح‌های خاص منطقه جاری می‌باشند. از جمله دیگر ویژگی‌های این منطقه وجود دیواره‌های مرتفع تخت سلیمان، مناره، علم کوه، دیواره غربی، هفت خوان خرسان در نقاط مختلف آن است. این دیواره‌ها  خود بر جاذبه این مجموعه ارتفاعات برای اکثریت قریب به اتفاق کوهنوردان داخلی و خارجی افزوده است. در منطقه چندین پناهگاه و جانپناه وجود دارد که عبارتند از: پناهگاه سرچال، هتل رودبارک، جانپناه سیاه سنگ، جانپناه خرسان و جانپناه گردونکوه.

مسیر صعود به قله: بهترین و نزدیک ترین و در عین حال ساده ترین مسیر دستیابی به قله علم کوه از بخش مرزن آباد کلاردشت در جناح شمال قله می‌باشد. این منطقه و آبادی مشهور رودبارک همواره به عنوان یکی از پایگاه‌های همیشگی ورود به منطقه، مورد توجه کوهنوردان قرار داشته است.

در جاده چالوس پس از مرزن آباد به جاده‌ای وارد می‌شویم که ما را به بخش حسن کیف و سپس به آبادی بزرگ رودبارک می‌رساند. در صورت وجود زمان کافی بسیار مناسب خواهد بود که در این نقطه شبی را در هتل فدراسیون کوهنوردی در انتهای جاده آسفالته رودبارک به سوی شیلات و ونداربن سپری کرده، ضمن آن با برخی از بهترین راهنمایان محلی در مورد تاریخچه صعودهای انجام شده به علم کوه صحبت کرده و پیرامون شکل صعود روز بعدمان اطلاعات خوبی به دست آوریم. سپس می‌توان صبح زود توسط وسیله نقلیه و یا پیاده به نقطه ییلاقی کوچکی به نام ونداربن واقع در جناح شمالی قله نوک تیز پسند کوه رفت.

از اینجا مسیر به دو قسمت تقسیم می‌شود:

مسیر دره بریر به سرچال و علم چال و صعود سیاه سنگ‌ها و قله که مسیری توام با شیب تند و لزوم آشنایی بیشتر یا فن کوهنوردی است و مسیر دره حصال چال که راهی بسیار مناسب و بدون مشکل برای کوه پیمایان مبتدی تر به شمار می‌رود.
این مسیر که راهی ساده و سهل الوصول می‌باشد، پس از ونداربن با عبور از پلی بر روی رودخانه حصار چال به سمت چپ آن رفته، ضمن ادامه این مسیر در میان تپه ماهورها و در امتداد آن گاهی در فاصله‌ای نسبتاً دور و زمانی نزدیک به رودخانه اصلی به گوسفند سرای بزرگ خرمدشت در زیر قلل کلاچنبد و چالون می‌رسیم. اینجا نقطه‌ای سرسبز، با شکوه و دوست داشتنی است که هوای پاک و آفتابی و وجود چند برفچال کوچک بدان منظره‌ای پرجاذبه بخشیده است. استراحت کوتاهی کرده، می‌رویم تا از تنگه گلو عبور کنیم. اینجا دره‌ای کوچک و صخره‌ای است که روی آن را دره‌ای کوچک و صخره‌ای است که روی آن را برفچال بزرگی پوشانده و رودخانه از زیر آن جاری است پس از تنگه گلو به سمت رات رودخانه تغییر جهت داده از راه مالر و مشخصی وارد فضای وسیع حصارچال در زیر قله زرد گل می‌شویم. حصار چال بهشتی فراموش نشدنی و مرتفع از ارتفاع 4000 متری است. جا به جای آن را یخچال‌ها و برکه‌های اب و چشمه‌ها و جویبارها احاطه کرده است. به گوسفند سرای احسانی از اهالی پراچان طالقان می‌رسیم. او سالهای طولانی است که با عبور از گردنه هزار چم به اینجا می‌آید، از اوایل تابستان تا انتهای آن به دامداری پرداخته و سپس با رسیدن اولین سوزهای پاییزی به پراچان باز می‌گردد. شبی فراموش نشدنی را در کنار چادر او در زیر چتر پر ستاره آسمان حصار چال به سر برده، صبح زود از محل کمپ به سوی یالی پرشیب از راهی مشخص به صورت زیگزاگ به سوی قله مرجیکش صعود می‌کنیم هوای سردی است و ما به تدریج ارتفاع می‌گیریم تا گام به این قله 4500 متری می‌نهیم.

مناظر اطراف دیدنی هستند. قلل سیاه سنگ، کلاچبند و خط الراس‌های آبیدر و دیوچال بسیار باشکوه به نظر می‌رسند. مجددا از این قله بر روی راه از قبل صعود شده بازگشته و پس از فرود کوتاهی به گردنه حد فاصل مرجیکش و علم رسیده از شیب تند سنگلاخی آن به سوی علم کوه می‌رویم. پس از ساعتی بر قله سنگی 4850 متری سنگی علم کوه می‌رسیم.

توصیف مناظر اطراف ناممکن به نظر می‌رسند، از همه زیباتر منظره دوبرج دماوند و آزادکوه در شرق است. تمامی‌‌قلل تخت سلیمان، سیالان، شاه البرز، کرما کوه، گردونکوه، تخت سلیمان و هفت خوان‌ها به وضوح دیده می‌شوند. استراحتی و دیداری و سپس بازگشت از مسیر صعود شده پایان بخش دیدار ماست.

از جمله یکی از بهترین زمانهای صعود به علم کوه باید از نیمه دوم تیر ماه هر سال نام برد که طبیعت منطقه حال و هوایی دیدنی و وصف ناشدنی دارد.
وضعیت قله در زمستان: صعود زمستانی علم کوه از هر مسیر دشوار، خطرناک و بسیار مشکل می‌باشد.

صعود به قلل تخت سلیمان در ایران از امتیاز اول بهره مند است. برنامه ریزی کامل و جامع، وسایل بسیار کافی و مناسب، تدارکات قبلی، استفاده نامناسب از جانپناه‌های موجود، تسلط کامل بر تکنیک‌های تخصصی و فنی کوهنوردی، سنگ نوردی و کار یخ و برق، آمادگی برای مواجهه با هوای فوق العاده سرد 20 تا 30 درجه زیر صفر و طوفان‌های بزرگی که 7 الی 10 روز ادامه می‌یابند از مقدرات چنین صعودی است.

منبع:  برگرفته از کتاب کوهنوردی در ایران (علی مقیم)