گروه کوه نوردی همنورد

مي توان افراد را بر حسب موارد زير طبقه بندي نمود:
الف) تجربه
ب) توان (روحي و جسمي)
ج) مسئوليت پذيري

تجربه: استمرار در كوه نوردي مي تواند باعث افزايش تجربه گردد. بديهي است هوش، دقت نظر، مطالعه و تبادل نظر با ديگر كوه نوردان و افراد با تجربه مي تواند اين روند را سرعت بخشد.
نبايد فراموش كرد كه هميشه ميزان تجربه هر كوه نورد و حتي سال هاي فعاليتش رابطه مستقلي ندارد بلكه كميت و كيفيت برنامه هاي موفق اجرا شده توسط وي و همچنين عملكردش در برنامه هاي گذشته و حال، بهترين شاخص تجربه اوست.

توان به معناي فعليت اجراي برنامه را مي توان به 2 قسمت تقسيم كرد.
توان روحي – توان جسمي

ارتفاع، تنوع قلل، ارتفاعات گوناگون و شرايط اقليمي مختلف كه بر آنها حاكم است، كوه نوردان را در ملزم مي سازد تا بر حسب توانايي تكنيكي (تيمي و فردي) و امكانات و ابزاري كه در اختيار دارند، برنامه ريزي نمايند.
با افزايش ارتفاع، دما و اكسيژن و فشار هوا كاهش يافته و صعود دشوارتر مي شود. به همين دليل بهتر است قبل از اقدام به صعود قلل مرتفع، سطح خود را در ارتفاعات كمتر و شرايط آسان تر محك زده و با آگاهي بيشتر نسبت به توانایی هاي خويش، عازم مناطق مرتفع شویم.

نبايد فراموش كرد كه در ارتفاعات هميشه محاسبات قبلي درست از آب در نمي آيد. چون در كوهستان تغييرات دما و شرايط جوي، شديدتر و سريع تر است و معمولاً آنها كه خود را آماده ساخته اند، سالم تر و موفق ترند.

فصل: اطلاع از شرايط مختلف فصل هاي سال و تأثير آن بر كوهستان از لحاظ شرايط جوي، اختلاف دما و بارش ها و همچنين اطلاع از مسيرهاي صعود در فصول مختلف از وظايف مهم يك سرپرست است كه با توجه به آنها و محدوديتي كه بوجود مي آورند. برنامه ها را طراحي كند و درحين اجرا از آن موارد براي اجراي موفق برنامه استفاده كند.

معمولاً مسيرهاي صعود در تابستان و زمستان متفاوت هستند مسيري كه در تابستان يك ساعته به سادگي طي مي شود. برف كوبي پرحجم و چند ساعته زمستانه، مي تواند آن را تبديل به مسيري وقت گير و بسيار دشوار و خسته كننده نمايد. يال وسيعي كه چمنزاري زيبا آن را پوشانده در زمستان مي تواند مستعد ريزش بهمن باشد نبايد فراموش كرد كه هميشه تابستان ساده ترين و بهترين فصل صعود كوه تفتان و يا سنگ نوردي در بيستون نیست. به لحاظ گرماي طاقت فرسا و كمبود آب مثال بارزي بر اين مدعا است.

دشواري و سختي مسير (آشنايي با منطقه): به لحاظ ساختاري قلل، رشته كوه ها و مناطق مختلف، دشواري صعود يكساني ندارند. صعود يك كوه ممكن است از مسيري بسيار آسان باشد و از جهتي ديگر نياز به زمان بيشتر،‌ سنگ نوردي و يا در زمستان به لحاظ تشكيل بهمني بزرگ بسيار دشوارتر و خطرناك تر باشد.

عزيمت به منطقه و شناسايي مسير مورد نظر از يال نزديك به آن در زمان مناسب، عكس هاي شناسايي، گزارش برنامه هاي مكتوب، نقشه و كروكي منطقه و مسير، كسب اطلاعات از كوه نورداني كه قبلاً به منطقه رفته اند، پيش نياز برنامه ريزي سرپرست براي يك برنامه كوه نوردي است.

در واقع بهتر است كوه نورد قبل از اقدام به صعود تا حد امكان مشكلات و محدوديت هاي مسير را شناسايي كرده و بداند با چه مسائلي مواجه خواهد شد. يقيناً شناخت مسير و منطقه، عملكرد كوه نورد را بهبود بخشيده و او را از لحاظ رواني قوي تر مي كند و قادر مي سازد تا در زمان بروز مشكلات و خطراتي مانند هواي خراب، گم كردن مسير، حوادث و ... ايمن ترين و ساده ترين راه را انتخاب نماید و صحيح ترين تصميم را بگيرد.

به لحاظ دشواري و يا شرايط خاص برخي از مسيرها، نمي توان تعداد نفرات را به دلخواه مشخص نمود و مشكلات صعود، محدوديت هايي را به گروه ديكته مي كند در صعود با طناب، يك گروه 2 نفره سريع تر از گروه 3 نفره صعود مي كند. برنامه اي كه نياز به برف كوبي زيادي دارد، 4 نفره راحت تر از يك گروه 2 نفره برف كوبي مي كنند و ...

حمل و نقل اعضای گروه و بارها: توجه به ساعات حركت وسايل نقليه عمومي بين شهري اعم از اتوبوس، ميني بوس، قطار و هواپيما مي تواند در انتخاب بهتر وسيله حمل و نقل و ايجاد تناسب و تعادل بين وقت و هزينه راهنماي خوبي باشد. در برخي موارد تعداد زياد نفرات هزينه را كاهش مي دهد. به طور مثال: زماني كه گروه محدوديت زماني دارد و يا منطقه فاقد سرويس عمومي بوده و نياز به كرايه نمودن وانت، جيپ و يا ميني بوس باشد. معمولاً حجم بار برنامه هاي بلند مدت آنقدر است كه نفرات گروه ترجيح مي دهند از باربران محلي كمك گرفته و يا با چهارپاداران وارد معامله شوند.

وسايل خاص: برخي وسايل جزو وسايل كوه نوردي حساب نمي شوند. مانند يخدان حمل مواد غذايي، قابلمه بزرگ و ... كه گروه مي بايست آنها را تهيه كند. برخي ديگر بر حسب اجراي برنامه ها نياز به وسايل خاص دارند مانند تور و يا چادر مخصوص ديواره هاي بلند، طناب ثابت و ... به طور كلي مي توان وظايف سرپرست را قبل از اجراي برنامه به این صورت خلاصه كرد.
1 – تعيين هدف برنامه
2 – طراحي و برنامه ريزي
3 - شناسايي منطقه مورد نظر
4 – پيش بيني مدت زمان اجراي برنامه
5 – تعيين نفرات شركت كننده در برنامه
6 – تعيين مسئول تداركات و مسئول فني و در صورت لزوم برخي مسئوليت هاي ديگر (مسئول مالي، امداد، راهنما و ...)
7 – تعيين نوع وسيله نقليه
8 – آگاه ساختن مسئولين گروه يا والدين و دوستان از جزئیات برنامه
9 - تشكيل دادن يك يا چندين جلسه هماهنگي
10 – در صورت لزوم اجراي برنامه تمريني
11 – اطلاع از وضعيت آب و هوايي در طول اجراي برنامه
12 – تخمين هزينه برنامه و بهينه سازي
13 – كنترل تداركات برنامه و نيز وسايل فني
14 – اگر براي برنامه وسيله نقليه اي كرايه شده كنترل و اطمينان حاصل كردن از وضعيت فعلي آن و پيش بيني هاي لازم براي جاده ها
15 – اطلاع سرپرست از برخي مسائل افراد تيمش بخصوص بيمارها

وظايف سرپرست در حين اجراي برنامه

بديهي است كه بخش مهم وظيفه يك سرپرست از لحظه اجراي برنامه آغاز مي شود. البته اين بدان معنا نيست كه بخش قبلي از اهميت كمتري برخوردار است هرچه يك سرپرست قبل از اجراي برنامه پيش بيني هاي لازم را كرده باشد و برنامه را به شكل خوبي طراحي كرده باشد در حين اجراي برنامه از فشار كمتري برخوردار است و مي تواند به راحتي برنامه ريزي خود را به اجرا درآورد و اين قسمت از آن جهت مهم است كه از اين لحظه به بعد جان و سلامتي افراد گروه تا حدود زيادي در دست سرپرست است و بتواند برنامه اش را طبق برنامه ريزي قبلي و موفق اجرا كند.

- در آغاز برنامه اوضاع روحي و جسمي نفرات و همچنين كوله و وسايل آنها و نيز وسايل عمومي را بايد كنترل كرد تا در حين اجراي برنامه مورد و يا مشكلي براي گروه پيش نيايد.

- آگاهي از كل اوضاع در حال جريان و كنترل آنها مي تواند جلوي خسارت هايي به برنامه را بگيرد.

- در برخي موارد گرفتن راهنماي محلي و با خبرشدن از اوضاع كنوني منطقه ضرورت پيدا مي كند ولي هميشه نمي توان به گفته ها و اطلاعات محليان اطمينان كرد به خصوص از بابت زمان بندي هاي برنامه. در عين حال بايد به عقايد و رسوم آنها احترام گذاشته و افراد گروه را از اين بابت توجيه كرد.

- مسيريابي و شناسايي معابر از روي نقشه و اطلاعات قبلي گاه در برنامه ضرورت پيدا مي كند و از آن جهت يك سرپرست بايد به اين فنون آگاهي داشته باشد.

- پيدا كردن محل هايي مناسب براي زمان هاي استراحت و نيز شب ماني و كمپينگ در احياي انرژي و رفع خستگي گروه مؤثر است و نيز تنظيم زمان هاي استراحت به موقع و كنترل آنها در اين مورد نقش مهمي را داراست.

- انتخاب صحيح نفرات براي مسئوليت جلو داري و عقب داري گروه بدين صورت كه اين نفرات از افراد برجسته و قوي گروه باشند تا بتوانند ريتم مناسبي براي حركت گروه بوجود آورند و نيز اين امكان را به سرپرست بدهند تا نظم خوبي براي تيم بوجود آورد و بتواند ابتدا و انتهاي گروه را كنترل نمايد.

- نظارت بر كار مسئوليتي كه براي برنامه تعيين شده، اعم از جلودار، عقب دار، مسئول فني، تداركات، مالي، گزارش نويس و ... از وظايف مهم سرپرست است.

- يك سرپرست بايد در طول برنامه اطلاع دقيقي از وضعيت روحي و جسمي افراد داشته باشد و نيز از وضعيت امكاناتي آنها از بابت كوله، مواد غذايي و آشاميدني ها و ... با خبر باشد تا در موقع لزوم تدابير لازم را به كار برد.

- سرپرست يك تيم مي تواند اين توانايي را داشته باشد كه درگروه خود بين افراد ارتباط برقرار كند و نيز اگر خود سرپرست بتواند اين ارتباط را بين خود و اعضا قوي تر سازد در كيفيت اجراي برنامه تأثير مثبت خواهد گذاشت.

- ايجاد نظم و هماهنگي و كنترل ريتم حركت گروه و نظارت بر حركت فرد و جلوگيري از پراكندگي آنان بهترين صعود را بوجود خواهد آورد - برخورد مناسب سرپرست با افراد گروه بر روحيه تيم تأثير بسياري خواهد داشت. هر عكس العملي از جانب او در نظر افراد جلب توجه خواهد كرد مانند چهره ي شاد، عبوس، نگران، گرفته و يا آرام و ...

كه تيم از آن تأثير مي گيرد و احساس شادماني، نگراني، دلهره و يا آرامش خاطر را مي تواند در گروه بوجود آورد به خصوص در موقع دشوار و خطرناك توان روحي و جسمي افراد ممكن است تقليل يابد نقش سرپرست در اين مورد بسيار مهم و تعيين كننده خواهد بود. تشويق ها و روحيه دادن ها و آرام كردن گروه در مواقع بحراني باعث خواهد شد تيم سلامت و شاداب برنامه را به اتمام رساند.

وظايف سرپرست بعد از اجراي برنامه

معمولاً وظايف سرپرست با خاتمه یافتن برنامه تمام نمي شود، بلكه برخي كارها است كه بعد از اجراي برنامه سرپرست بايد به آنها توجه داشته باشد. ارائه گزارش برنامه با نقشه و كروكي دقيق و پيگيري گزارش برنامه به گروه از آن جمله است.

پيگيري موارد مالي و برخي تصميمات در باب آنها و نيز برخي تداركات باقي مانده، اطلاع حاصل كردن از اوضاع و سلامت افراد بعد از خاتمه برنامه پيگيري وسايل فني و عمومي برنامه و كنترل كردن آنها و بازگردان آنها به گروه و يا صاحبانشان، در صورت تمايل برگزاري جلسه پيشنهادات و انتقادات و بحث در مورد برنامه و ...

بنابراين مي بينيم كه چه مسئوليت سنگيني برعهده سرپرست برنامه قرار دارد. ولي از هنرهاي يك سرپرست اين است كه بتواند برخي مسئوليت ها را به شكل صحيحي بين نفرات گروه تقسيم كند و خود مانند يك مدير بر كار آنها نظارت و كنترل داشته باشد و به آنها جهت دهد.

افرادي كه براي مسئوليت ها برگزيده مي شوند بايد هر لحظه سرپرست برنامه را در جريان كارها قرار دهند تا او بتواند طبق آنها برنامه ریزی نماید. بايستي آمار كامل و دقيق تداركات را بداند و سرپرست را در جريان آن قرار دهد و نيز تهيه تداركات برنامه بايد زير نظر سرپرست باشد و براي استفاده از آنها و تعيين مقدار سهميه روزانه (به خصوص غذا) در طول مدت برنامه با سرپرست هماهنگي كند.

در حين صعود در صورت برخورد با مسيرهاي فني، مسئول فني برنامه مسئوليت تيم را به عهده مي گيرد. بديهي است خود سرپرست مي توان مسئول فني هم باشد. ممكن است سرپرستي بخواهد تمام مسئوليت ها را خود به عهده بگيرد در اين صورت سرپرست بايد از تبحر خاصي برخوردار باشد تا بتواند هم از عهده مسئوليت هايش برآيد و همچنين وظيفه سرپرستیش را خوب انجام دهد.

ولي اگر غير اين باشد خستگي و فشار شديدي را بايد تحمل كند كه اين باعث مي شود تمركز روي برنامه از بين برود و كنترل برنامه با مشكل مواجه شود و در برخي مواقع با خطر روبرو شود. برگزيدن كمك سرپرست مي تواند كمك و مشاور خوبي براي سرپرست باشد و نيز اگر احياناً اتفاقي براي سرپرست تيم رخ دهد تيم دچار مشکل نشود و فردي وجود داشته باشد كه اين مسئوليت را به عهده بگيرد.

در بعضي موارد آزاد گذاشتن برنامه و افراد مي تواند در جذاب تر كردن برنامه برای نفرات مؤثر باشد به شرطي كه سرپرست توانايي كنترل و جمع و جور كردن آن را داشته باشد. بديهي است كه اين مورد در شرايط خوب برنامه و منطقه امكان پذير است و همين مورد در شرايط دشوارتر مانند مه، مسيرهاي صخره اي و يا بهمن گیر مي تواند جان افراد را به خطر اندازد.

حال با توجه به آنچه گفته شد، مي توان خصوصيات يك سرپرست را به طور خلاصه به صورت زير بيان كرد:
- آشنايي با اصول ابتدايي كوه نوردي و سنگ نوردي و يخ و برف و همچنين گذراندن برخي دوره ها از جمله جهت يابي، هواشناسي، خطرات كوهستان، نقشه خواني، تغذيه، كمك هاي اوليه و ...
- كنترل رواني و روحي خود در طول برنامه
- تجربه شركت در چندين برنامه كوه نوردي
- اخلاق
- شناخت از خود (نقاط قوت و ضعف جسمي، روحي و ...)
- انعطاف پذيري مشورت با افراد و يا برخي از آنها و تصميم گيري نهايي توسط خودش، اصرار نورزيدن بي مورد بر اجراي كامل برنامه در صورت غيرممكن بودن

- در هنگام خطر خونسرد، قاطع و سريع باشد
- بايد آمادگي تحمل سخت ترين شرايط را داشته باشد
- واقع گرايي و تابع احساسات نشدن
- برخوردار بودن از توانايي روحي و جسمي بالا
- تا حدودي توان خلاقيت و مدير و مدبر بودن و قدرت كنترل
- قابليت پذيرش انتقاد و يا پيشنهاد از جانب افراد گروه
- در آخر بايد اين مورد را در نظر بگيريم كه هميشه نمي توان يك سرپرست كامل بود و امكان خطا و اشتباه وجود دارد و نبايد به خود غره شد و برنامه هايي اجرا كرد و افرادي با خود برد كه از حد توان ما خارج است.

بايد حد و حدود توانايي هاي خود را بدانيم و آن را قبول كنيم و برطبق آن برنامه ريزي كنيم، زيرا اگر خداي نكرده اتفاقي در برنامه اي كه ما سرپرست آن هستيم بيافتد موجب پشيماني ها و مسائل جبران ناپذيري خواهد شد،‌ چه بسا كه كوه نوردان خوبي به همين دلايل كوه نوردي را كنار گذاشته اند.